Arymes Prydein Vawr
(Armes Prydain Fawr)
Book of Taliesin f.6r-f.8v, 13-18
A prophetic poem, the 'Great Prophecy of Britain', that can be dated from internal evidence to the early 930s. The awen foretells...
| 1 | Dygogan awen dygobryssyn. | 13.2 | |
| 2 | maraned a meued ahed genhyn. | ||
| 3 | Aphennaeth ehelaeth affraeth vnbyn. | 13.3 | |
| 4 | Agwedy dyhed anhed ym pop mehyn. | 13.4 | |
| 5 | Gwyr gwychyr yntrydar kasnar degyn. | 13.5 | |
| 6 | escut yg gofut ryhyt diffyn. | 13.6 | |
| 7 | Gwaethyl gwyr hyt gaer weir gwasgarawt allmyn. | ||
| 8 | gwnahawnt goruoled gwedy gwehyn. | 13.7 | |
| 9 | Achymot kymry agwyr dulyn. | 13.8 | |
| 10 | Gwydyl iwerdon mon aphrydyn. | 13.9 | |
| 11 | cornyw achludwys eu kynnwys genhyn. | 13.10 | |
| 12 | Atporyon uyd brython pan dyorfyn. | 13.11 | |
| 13 | Pell dygoganher amser dybydyn. | ||
| 14 | Teyrned abonhed eu gorescyn. | 13.12 | |
| 15 | gwyr gogled yg kynted yn eu kylchyn. | 13.13 | |
| 16 | ymperued eu racwed y discynnyn. | 13.14 | |
| 17 | Dysgogan Myrdin kyferueyd hyn. | 13.15 | |
| 18 | yn aber perydon meiryon mechteyrn. | ||
| 19 | Achyny bei vn reith lleith agwynyn. | 13.16 | |
| 20 | o vn ewyllis bryt yd ymwrthuynnyn. | 13.17 | |
| 21 | Meiryon eu tretheu dychynnullyn. | 13.18 | |
| 22 | Ygketoed kymry nat oed atelhyn. | 13.19 | |
| 23 | yssyd wr dylyedawc alefeir hyn. | ||
| 24 | ny dyffei atalei ygkeithiwet. | 13.20 | |
| 25 | Mab Meir mawr a eir pryt na thardet. | 13.21 | |
| 26 | rac pennaeth saesson ac eu hoffed. | ||
| 27 | Pell bwynt kychmyn ywrtheyrn gwyned. | 13.22 | |
| 28 | ef gyrhawt allmyn y alltuded. | 13.23 | |
| 29 | nys arhaedwy neb nys dioes dayar. | 13.24 | |
| 30 | ny wydynt py treiglynt ym pop aber. | ||
| 31 | pan prynassant danet trwy fflet called. | 13.25 | |
| 32 | gan hors ahegys oed yng eu ryssed. | 13.26 | |
| 33 | eu kynnyd bu ywrthym yn anuonhed. | 14.1 | |
| 34 | gwedy rin dilein keith ymynuer. | ||
| 35 | dechymyd meddaw mawr wirawt o ved. | 14.2 | |
| 36 | dechymyd aghen agheu llawer. | 14.3 | |
| 37 | decymyd anaeleu dagreu gwraged | 14.4 | |
| 38 | dychyfroy etgyllaeth pennaeth lletfer. | 14.5 | |
| 39 | dechymyd tristit byt aryher. | ||
| 40 | Pan uyd kechmyn danet an teyrned. | 14.6 | |
| 41 | Gwrthottit trindawt dyrnawt abwyller. | 14.7 | |
| 42 | ydilein gwlat vrython asaesson yn anhed. | 14.8 | |
| 43 | poet kynt eu reges yn alltuded. | 14.9 | |
| 44 | no mynet Kymry yn diffroed. | ||
| 45 | Mab Meir mawr aeir pryt nas terdyn. | 14.10 | |
| 46 | kymry rac goeir breyr ac vnbyn. | 14.11 | |
| 47 | kyneircheit kyneilweit vn reith cwynnyn. | 14.12 | |
| 48 | Vn gor vn gyghor vn eissor ynt. | 14.13 | |
| 49 | nyt oed yr mawred nas lleferynt. | ||
| 50 | namyn yr hebcor goeir nas kymodynt. | 14.14 | |
| 51 | Y dduw adewi ydymorchymynynt. | 14.15 | |
| 52 | talet gwrthodet flet y allmyn. | 14.16 | |
| 53 | gwnaent wy aneireu eisseu trefdyn. | ||
| 54 | kymry a saesson kyferuydyn | 14.17 | |
| 55 | yam lan ymtreulaw ac ymwrthryn. | 14.18 | |
| 56 | odiruawr vydinawr pan ymprofyn. | 14.19 | |
| 57 | Ac am allt lafnawr agawr agryn. | ||
| 58 | Ac am Gwy geir kyfyrgeir yam peurllyn. | 14.20 | |
| 59 | Alluman adaw agarw discyn. | 14.21 | |
| 60 | A mal balaon saesson syrthyn. | ||
| 61 | kymry kynyrcheit kyfun dullyn. | 14.22 | |
| 62 | blaen wrth von granwynyon kyfyng oedyn. | 14.23 | |
| 63 | meiryon yg werth eu geu yn eu creinhyn. | 14.24 | |
| 64 | Eu bydin ygwaetlin yn eu kylchyn. | 14.25 | |
| 65 | Ereill ar eu traet trwy goet kilhyn. | 14.26 | |
| 66 | Trwy uwrch ydinas ffoxas ffohyn. | ||
| 67 | ryfel heb dychwel y tir prydyn. | 15.1 | |
| 68 | Attor trwy law gyghor mal mor llithryn. | 15.2 | |
| 69 | Meiryon kaer geri difri cwynant. | 15.3 | |
| 70 | rei ydyffryn abryn nys dirwadant. | ||
| 71 | y aber perydon ny mat doethant. | 15.4 | |
| 72 | anaeleu tretheu dychynullant. | 15.5 | |
| 73 | naw vgein canhwr ydiscynnant. | 15.6 | |
| 74 | mawr watwar namyn petwar nyt atcorant. | ||
| 75 | dyhed yeu gwraged adywedant. | 15.7 | |
| 76 | eu crysseu yn llawn creu aorolchant. | 15.8 | |
| 77 | kymry kyneircheit eneit dichwant. | 15.9 | |
| 78 | gwyr deheu eu tretheu a amygant. | 15.10 | |
| 79 | llym llifeit llafnawr llwyr y lladant. | ||
| 80 | ny byd y vedyc mwyn or a wnaant. | 15.11 | |
| 81 | bydinoed katwaladyr kadyr y deuant. | 15.12 | |
| 82 | rydrychafwynt kymry kat a wnant. | 15.13 | |
| 83 | Lleith anoleith rydygyrchassant. | ||
| 84 | yg gorffen eu tretheu agheu awdant. | 15.14 | |
| 85 | ereill arosceill ryplanhassant. | 15.15 | |
| 86 | oes oesseu eu tretheu nys escorant. | ||
| 87 | yg koet ymaes ym bryn. | 15.16 | |
| 88 | canhwyll yn tywyll a gerd genhyn. | 15.17 | |
| 89 | kynan yn racwan ym pop discyn. | ||
| 90 | Saesson rac brython gwae agenyn. | 15.18 | |
| 91 | Katwaladyr ynbaladyr gan yunbyn. | 15.19 | |
| 92 | trwy synhwyr yn llwyr yn eu dichlyn. | 15.20 | |
| 93 | Pan syrthwynt eu clas dros eu herchwyn. | 15.21 | |
| 94 | Ygcustud achreu rud ar rud allmyn. | ||
| 95 | yg gorffen pop agreith anreith degyn. | 15.22 | |
| 96 | Seis arhynt hyt gaerwynt kynt pwy kynt techyn. | 15.23 | |
| 97 | gwyn eu byt wy gymry pan adrodynt. | 15.24 | |
| 98 | ryn gwarawt y trindawt or trallawt gynt. | 15.25 | |
| 99 | na chrynet dyfet na glywyssyg | 15.26 | |
| 100 | nys gwnaho molawt meiryon mechteyrn. | 16.1 | |
| 101 | na chynhoryon saesson keffyn ebryn. | ||
| 102 | nys gwnaho medut meddawt genhyn. | 16.2 | |
| 103 | heb talet odynget meint ageffyn. | 16.3 | |
| 104 | Oymdifeit veibon ac ereill ryn. | 16.4 | |
| 105 | trwy eiryawl dewi a seint prydeyn. | 16.5 | |
| 106 | hyt ffrwt arlego ffohawr allan. | ||
| 107 | Dysgogan awen dydaw ydyd. | 16.6 | |
| 108 | pan dyffo iwys y vn gwssyl. | 16.7 | |
| 109 | Vn cor vn gyghor alloegyr lloscit. | ||
| 110 | yr gobeith anneiraw ar yn prydaw luyd. | 16.8 | |
| 111 | Acherd aralluro affo beunyd. | 16.9 | |
| 112 | ny wyr kud ymda cwd a cwd vyd. | ||
| 113 | Dychyrchwynt gyfarth mal arth o vynyd. | 16.10 | |
| 114 | y talu gwynyeith gwaet eu henyd. | 16.11 | |
| 115 | Atvi peleitral dyfal dillyd. | 16.12 | |
| 116 | nyt arbettwy car corff ygilyd. | ||
| 117 | Atui pen gaflaw heb emennyd. | 16.13 | |
| 118 | Atui gwraged gwedw a meirch gweilyd. | 16.14 | |
| 119 | Atui obein vthyr rac ruthyr ketwyr. | 16.15 | |
| 120 | Alliaws llaw amhar kyn gwascar lluyd. | ||
| 121 | Kennadeu agheu dychyferwyd. | 16.16 | |
| 122 | pan safhwynt galaned wrth eu hennyd. | 16.17 | |
| 123 | Ef dialawr 'ytreth' ar gwerth beunyd. | 16.18 | |
| 124 | ar mynych gennadeu ar geu luyd. | 16.19 | |
| 125 | Dygorfu Kymry trwy kyfergyr. | ||
| 126 | yn gyweir gyteir gytson gytffyd. | 16.20 | |
| 127 | Dygorfu kymry y peri kat. | 16.21 | |
| 128 | A llwyth lliaws gwlat a gynnullant. | ||
| 129 | A lluman glan dewi a drychafant. | 16.22 | |
| 130 | y tywyssaw Gwydyl trwy lieingant. | 16.23 | |
| 131 | A gynhon dulyn genhyn y safant. | 16.24 | |
| 132 | pan dyffont yr gat nyt ymwadant. | ||
| 133 | gofynnant yr saesson py geissyssant. | 16.25 | |
| 134 | pwy meint eu dylyet or wlat a dalyant. | 16.26 | |
| 135 | cw mae eu herw pan seilyassant. | 17.1 | |
| 136 | cw mae eu kenedloed py vro pan doethant. | 17.2 | |
| 137 | yr amser gwrtheyrn genhyn y sathrant. | ||
| 138 | ny cheffir o wir rantir an karant. | 17.3 | |
| 139 | Neu vreint an seint pyr y saghyssant. | 17.4 | |
| 140 | neu reitheu dewi pyr y torrassant. | 17.5 | |
| 141 | ymgetwynt gymry pan ymwelant. | 17.6 | |
| 142 | nyt ahont allmyn or nen y safant. | ||
| 143 | hyt pan talhont seith weith gwerth digonsant. | 17.7 | |
| 144 | Ac agheu diheu yg werth eu cam. | 17.8 | |
| 145 | ef talhawr o anawr garmawn garant. | 17.9 | |
| 146 | y pedeir blyned ar petwar cant. | 17.10 | |
| 147 | Gwyr gwychyr gwallt hiryon ergyr dofyd. | ||
| 148 | o dihol saesson o iwerdon dybyd. | 17.11 | |
| 149 | Dybi o lego lyghes rewyd. | 17.12 | |
| 150 | rewinyawt y gat rwyccawt lluyd. | ||
| 151 | Dybi o alclut gwyr drut diweir | 17.13 | |
| 152 | y dihol o prydein virein luyd. | 17.14 | |
| 153 | Dybi o lydaw prydaw gyweithyd. | ||
| 154 | ketwyr y ar katueirch ny pheirch eu hennyd. | 17.15 | |
| 155 | Saesson o pop parth y gwarth ae deubyd. | 17.16 | |
| 156 | ry treghis eu hoes nys dioes eluyd. | 17.17 | |
| 157 | dyderpi agheu yr du gyweithyd. | 17.18 | |
| 158 | clefyt a dyllid ac angweryt. | ||
| 159 | Gwedy eur ac aryant a chanhwynyd. | 17.19 | |
| 160 | boet perth eu disserth ygwerth eu drycffyd. | 17.20 | |
| 161 | boet mor boet agor eu kussulwyr | 17.21 | |
| 162 | boet creu boet agheu eu kyweithyd. | 17.22 | |
| 163 | Kynan a chatwaladyr kadyr yn lluyd. | ||
| 164 | Etmyccawr hyt vrawt ffawt ae deubyd. | 17.23 | |
| 165 | Deu vnben degyn dwys eu kussyl. | 17.24 | |
| 166 | deu orsegyn Saesson o pleit dofyd. | 17.25 | |
| 167 | deu hael deu gedawl gwlat warthegyd. | 17.26 | |
| 168 | deu diarchar barawt vnffawt vn ffyd. | ||
| 169 | deu erchwynawc prydein mirein luyd. | 18.1 | |
| 170 | deu arth nys gwna gwarth kyfarth beunyd. | 18.2 | |
| 171 | Dysgogan derwydon meint a deruyd. | 18.3 | |
| 172 | o vynaw hyt lydaw yn eu llaw yt vyd. | 18.4 | |
| 173 | o dyuet hyt danet wy bieiuyd. | 18.5 | |
| 174 | o wawl hyt weryt hyt eu hebyr. | ||
| 175 | Llettawt eu pennaeth tros yr echwyd. | 18.6 | |
| 176 | Attor ar gynhon saesson ny byd. | 18.7 | |
| 177 | Atchwelwynt wydyl ar eu hennyd. | 18.8 | |
| 178 | rydrychafwynt gymry kadyr gyweithyd. | ||
| 179 | bydinoed am gwrwf a thwrwf milwyr. | 18.9 | |
| 180 | A theyrned dews rygedwys eu ffyd. | 18.10 | |
| 181 | iwis y pop llyghes tres a deruyd. | 18.11 | |
| 182 | A chymot kynan gan y gilyd. | 18.12 | |
| 183 | ny alwawr gynhon yn gynifwyr | ||
| 184 | namyn kechmyn katwaladyr ac gyfnewitwyr. | 18.13 | |
| 185 | Eil kymro llawen llafar a uyd. | 18.14 | |
| 186 | Am ynys gymwyeit heit a deruyd. | 18.15 | |
| 187 | pan safhwynt galaned wrth eu hennyd. | 18.16 | |
| 188 | hyt yn aber santwic swynedic vyd. | ||
| 189 | Allmyn ar gychwyn y alltudyd. | 18.17 | |
| 190 | ol wrth ol attor ar eu hennyd. | 18.18 | |
| 191 | Saesson wrth agor ar vor peunyd. | 18.19 | |
| 192 | kymry gwenerawl hyt vrawt goruyd. | ||
| 193 | Na cheisswynt lyfrawr nac agawr brydyd. | 18.20 | |
| 194 | Arymes yr ynys hon namyn hyn ny byd. | 18.21 | |
| 195 | Iolwn i ri a grewys nef ac eluyd. | 18.22 | |
| 196 | poet tywyssawc dewi yr kynifwyr. | 18.23 | |
| 197 | yn yr yg gelli kaer am duw yssyd. | ||
| 198 | ny threinc ny dieinc nyt ardispyd. | 18.24 | |
| 199 | ny wyw ny wellyc ny phlyc ny chryd. | 18.25 |
Bibliography:
Text:
Evans, J Gwenogvryn, Facsimile & Text of the Book of Taliessin (Llanbedrog, 1910), pp.13-18.
Text and Translation:
Evans, J Gwenogvryn, Poems from the Book of Taliessin (Llanbedrog, 1915), pp.160-171. (Highly unreliable)
Williams, Sir Ifor, Armes Prydein, The Prophecy of Britain, English Version by Rachel Bromwich (Dublin Institute for Advanced Studies, 1972).
Translations:
Skene, W F, The Four Ancient Books of Wales (Edinburgh, 1868), pp.436-442. (Unreliable)
Clancy, J P, The Earliest Welsh Poetry (London, Macmillan, 1970), pp.107-112.
